نسیم شاهین
دلایل و علت های گوناگون ترک تحصیل در افراد مختلف به ویژه برای کودکان چیست؟ آیا هنوز هم این یک مشکل است!؟ در قرن حاضر اگر بخواهیم درباره ترک تحصیل صحبت کنیم انگار داریم در مورد نخوردن آب و غذا حرف می زنیم. زیرا امروزه روند آموزش در تحصیلات پایه به لطف تحول دیجیتال به قدری آسان و راحت شده که خانواده ها می توانند خواندن و نوشتن راحتی در خانه به کودکان آموزش دهند!
اما همچنان دلایلی مانند مشکلات مالی، بیماری و حتی عدم تمایل به ادامه تحصیل در ایران باعث می شود هر ساله تعداد قابل توجهی از مردم تحصیلات خود را نیمه کاره رها کرده و مدرک متوسطه خود را نگرفته رها کنند. در این مقاله قصد داریم به دلایل و آسیبهای رایج ترک تحصیل و بهترین راهحل های موجود بپردازیم. لطفا با من همراه باش دوست عزیز
اهمیت بررسی مسئله ترک تحصیل
آیا تاکنون شنیده اید که روانشناسان در پاسخ اغلب مشکلات می گویند؛ ریشه در کودکی دارد ؟ متاسفانه در مسئله ترک تحصیل واقعا ریشه در مشکلات کودکی افراد دارد. اما مهم ترین دلیل آن نه تنها بعد روانی نیست بلکه ترک تحصیل بخاطر مشکلات مالی در واقع مهم ترین علت این هنجار بزرگ اجتماعی است. البته ممکن است فرد در سنین نوجوانی و جوانی ، علاوه بر مشکل مالی به دلایل دیگری مانند عدم ناسازگاری علاقه و روحیات با گرایش تحصیلی ، از ادامه تحصیل دست بکشد.
- اما آن چیز که در اینجا اهمیت دارد این است که افراد باید حداقل سعی کنند سواد خواندن و نوشتن را یاد بگیرند. همچنین به کمک استعداد سنجی و کشف علاقه خود، مقطع متوسطه و حتی چند ترم از دانشگاه خود را به پایان برسانند.
- اگر افراد نتوانند تحصیلات خود را به پایان برسانند ممکن است با مشکلاتی در اشتغال و ازدواج روبرو شوند. البته تحصیلات همیشه ملاک موفقیت نبوده است.
مشکلاتی از جنس مخارج تحصیل در کودکان
مواردی مانند تامین کتاب، فرم، سرویس جزو هزینه های جاری تحصیل کودکان برای خانواده به شمار می رود. مشکل در تامین وسایل مدرسه یک کودک را آرامآرام از مدرسه جدا میکند. گزارشهای توسعه نشان میدهد که فشار اقتصادی تحمیلی بر خانواده ها اغلب، حضور فرزندانشان در مدرسه را شکننده میکند
- راهکار فوری: بورسیهی هدفمندِ «حضور-محور»، بسته لوازمالتحریر و پوشاک، و بنِ رفتوآمد برای مدارس کمبرخوردار.
کودک کار و مشارکت در خانواده
وقتی سفره تنگ است و درآمد و هزینه همخوانی ندارند ما شاهد این هستیم که متاسفانه کودکان بخاطر حس مسئولیت و تعهدی که واقعا ندارند و متاسفانه بعضا به اجبار خانواده ها ؛ ناچارا مدرسه را رها کرده و به کودک کار تبدیل می شوند.
- راهکار فوری چیست: حمایت معیشتیِ خانواده مشروط به حضور مدرسه، پیوند مدرسه با مراکز حمایت اجتماعی، و نظارت فعال بر کار کودک.
ازدواج زودهنگامِ دختران
ازدواج در سن پایین نیز یکی از دلایل مهم ترک تحصیل دختران است و استمرار تحصیل را میشکند! و این متاسفانه یک معضل جهانی است. شواهد منطقهای یونیسف/آنفپا نشان میدهد ماندنِ دختران در مدرسه ریسک ازدواج زودهنگام را بهطور معنیدار پایین میآورد و بالعکس! حتی ممکن است افراد نخبه و دارای استعداد بخاطر ازدواج زودهنگام صرفا مجبور شوند با مشکلات خانه داری دست و پنجه نرم كنند.
البته بسیاری از این نوع ازدواج ها نیز ریشه در فقر دارد. یا اینکه بخاطر باورهای سنتی خانواده های متعصب است. این در کشورهای جهان سوم در واقع یکی از بزرگترین مانع تحصیل و رشد کودکان به شمار می رود.
- راهکار فوری: مسیر رسمیِ «بازگشت به مدرسه» برای دخترانِ متاهل، حمایتهای انگیزشیِ خانوادهمحور، و برنامههای مهارتآموزی که به آینده شغلی واقعی وصل باشند.
محرومیت و نبود دسترسپذیری
برخی از کشورها و مناطق جهان ذاتا با معضلاتی مانند فقر ، جنگ های طولانی و عقب ماندگی دست و پنجه نرم می کنند و این چالش ها باعث میشود محیط و ابزارهای تحصیل به درستی تامین نشود!
راهکار فوری: بودجهی «مدرسه فراگیر» (کمکوسایل کمّی و کیفی)، معلم پشتیبان، و حملونقل ویژه برای دانشآموزان دارای معلولیت.
5) مهاجرت، پناهندگی و مسائل هویتی/اداری
وقتی مدارک هویتی ناقص است یا خانواده بین شهرها جابهجا میشود، متاسفانه فرزند از مدرسه عقب میافتد. ایران از 2015 شرایط ثبتنامِ و تحصیل کودکانِ بیمدرک را بهتر فراهم کرده و بخشی از هزینههای پناهندگان هم حذف شد؛ بااینحال، فشار ظرفیت و جغرافیا هنوز مشکلاتی در روند تحصیل این کودکان ایجاد نموده است
6) فاصله جغرافیایی، سرویس و امنیت مسیر
روستاهای دوردست با مسیرهای ناامن و رفت آمدهای پر هزینه هنوز هم متاسفانه در سراسر جهان جزو مهم ترین دلیل ترک تحصیل در مناطق محروم به شمار می رود. گزارشهای تعلیموتربیت جهانی روی شکافهای مکانی و جنسیتی در دسترسی تأکید دارند. این معضل در مناطق عقب مانده آسیا و آفریقا یک معضل جدی و مهم ترین دلیل درس نخواندن است.
7) کیفیت پایین یادگیری و «فقر یادگیری»
ممکن است افراد به خاطر تمام مشکلات بالا و حتی به علت موردات پزشکی با مشکلاتی در خواندن و نوشتن و یا درک مطلب مواجه باشند. این موضوع به ندرت باعث کاهش علاقه فرد به تحصیل میشود. تا جایی که ممکن است در دوران متوسطه و بالاتر درس خواندن را به طور کلی رها کند. برای رفع این مورد باید بررسی روانشناسی و حتی تست ها و آزمایش های جدی پزشکی را در نظر گرفت.
نا امیدی از بازدهی تحصیل
ممکن است فرد یا خانواده نتوانند بازدهی تحصیل برای اشتغال و آینده را به خوبی درک کنند. حتی شاید گذراندن حدود 20 سال از عمر یک انسان در مدرسه و دانشگاه را کاری عبث و بیهوده بدانند. اما شرکت در کلاس های درس و اخذ مدارک پایان دوره در هر مرحله از تحصیل در اصل به عنوان یک عامل انگیزه بخش برای انجام کارهای بزرگ تر است.
آیا شما به هر دلیل هیچ انگیزه ای برای ادامه تحصیل نداشته اید و تحصیل خود را رها کردید!؟ بهتر است در مدارس شبانه بزرگسالان؛ روند درس خواندن را از سر بگیرید.
9 خشونت، آزار و محیط نامطلوب مدرسه
هنوزم هم در کشورهای جهان سومی ما شاهد مشکلات فقر فرهنگی هستیم که ممکن است به هر طریقی محیط مدرسه را ناسالم کند. بسیاری از کودکان در اثر هنجارها بی اخلاقی ها و رفتارهای ناشایستی که در محیط تحصیل با آن روبرو می شوند از درس خواندن دلسرد شده و از آن سر باز می زنند.
10 شوکها و بحرانها اقتصادی، بهداشتی، اقلیمی
شوکها و پیامدهای ناشی از بیماری یا از دست رفتن یکی از اعضای اصلی خانواده، بهویژه پدر یا مادر، در واقع یکی از اصلیترین دلایل ترک تحصیل افراد در هر سن و سال و با هر نوع سبک زندگی است. شوک از دست دادن اقوام و بستگان درجه یک و فقدان عاطفی باعث بروز مشکلاتی همچون افسردگی، اضطراب، افت شدید تمرکز، کاهش انگیزه برای ادامه تحصیل، احساس تنهایی، مشکلات مالی ناشی از نبود نانآور خانواده و حتی بروز رفتارهای پرخطر در نوجوانان میگردد و این در واقع زمینهساز ترک تحصیل مقطعی یا دائمی است.
مشکلات جدی در سلامت
برخی از بیماریهای زمینهای و مشکلات جدی مانند مشکل کمشنوایی یا ضعف بینایی در کودکان یا اختلال ناتوانیهای یادگیری (مانند اختلال خواندن یا دیسلکسی، و اختلال نقص توجه و بیشفعالی – ADHD) که در سنین کودکی بروز میکند اما علامت مشخصی ندارد، ممکن است کودک را با اختلالات جدی در یادگیری درگیر کند.
این مشکلات بعضاً ممکن است از راههای درمانی و دارویی حل شود یا اینکه والدین مجبور میشوند مسیر یادگیری کودک را از سایر همسنوسالانش جدا کنند؛ برای مثال با ثبتنام در مدارس استثنایی، استفاده از معلمان حمایتی یا بهرهگیری از جلسات توانبخشی گفتار و یادگیری.
عدم استعداد و علاقه فرد به تحصیل
چرا افراد درس خود را در سنین نوجوانی و حتی جوانی رها می کنند؟! علاوه بر موارد گفته شده ی بالا به عنوان لیست موردی دلایل درس نخواندن میتوان به عدم میل و رغبت فرد به تحصیل اشاره نمود. حتی درون خانواده های ثروت مند که هیچگونه دغدغه مالی و خانوادگی وجود ندارد ممکن است فرد علاقه خود را به درس خواندن از دست بدهد. به طور مثال بسیاری از افراد به اصرار خانواده؛ مسیر رشته های پزشکی را انتخاب می کنند.
در حالیکه هیچ علاقه و استعداد ذاتی درون آنها وجود ندارد نهایتا مجبور به ترک تحصیل خواهند شد. بهتر است استعداد سنجی را نسبت به نظرات خانواده در اولویت قرار داده و آنچه که خود به آن نرسیده اید را در کودکان جستجو نکنید!
توصیه پایانی؛ تحول دیجیتال را جدی بگیرید
اگر سی سالگی را رد کرده اید و حتی با تحصیلات دانشگاهی حس می کنید نسبت به نسل جدید در موقعیت عقب گرد هستید؛ لطفا و حتما مسئله تحول دیجیتال را جدی بگیرید. سعی کنید با یادگیری معلومات عمومی و کاربردی کامپیوتر به ویژه ICDL اولا سطح دانش و مهارت خود را مطابق با استانداردهای جهانی به بالاترین سطح خود برسانید. اگر نسل زد را به عنوان نقطه صفر اجتماعی در نظر بگیرید؛ دنیای دیجیتال در واقع زبان مشترک و پل ارتباطی قوی میان نسل قبل و بعد است.
چه امتیازی به این مقاله می دهید؟
دیدگاهتان را بنویسید