نقد سواد رسانه ای در دنیای دیجیتال با رویکرد هوش مصنوعی

تصور کنید که اینترنت یک شهر بسیار بزرگ  و شلوغ است. در این شهر هم مغازه های معتبر و هم فروشگاه های جعلی وجود دارند.اینجاست که اعتماد نقش سوخت اصلی را بازی می کند و هرکسی که بتواند از اعتماد دیگری برخوردار باشد، برگ برنده ای نسبت به سایر رقبا خواهد داشت. در این شهر دیجیتالی که خبرها مثل باران می بارند، چالش اصلی این است که تمیز یا آلوده بودن آب این باران است مشخص نیست.اگر بتوانید اینکار را انجام دهید، میتوان گفت که شما بر سواد رسانه ای مسلط هستید.

ابتدا می پردازیم به معماری ذهن انسان

ذهن انسان طوری طراحی شده که ناخودآگاه به دنبال اطلاعاتی است که باورهای قبلی را تایید کند. به عنوان مثال اگر از یک شخص خوشتان نیاید، فقط اخباری را می خوانید و تایید می کنید که بدی های او را گفته. این پدیده باعث می شود در یک حباب فکری گیر کنیم و نتوانیم واقعیت را کامل ببینید. برای اینکه در این شهر در امان باشید باید تبدیل به یک شهروند دیجیتال شوید که مجهز به سواد رسانه ای است. و باید بتوانید از سوادتان برای تشخیص درست و غلط بودن اطلاعاتی که دریافت میکنید، استفاده کنید.

مروری بر اینکه شهروند دیجیتال کیست و سواد دیجیتال چیست؟

اصول زندگی در یک شهر دیجیتال شامل موارد زیر است:

• تحول دیجیتال: این تحول فقط شامل خرید کامپیوتر جدید نیست. تحول دیجیتال یعنی یک شرکت یا مجموعه روش کار، فرهنگ و ارائه خدمات را خود را به طور عمقی تغییر بدهد تا بر پایه فناوری های جدید(مثل هوش مصنوعی) کار کند. هدف از این کار بهره وری بهتر و ساختن تجربه مشتری بهتر است.
• شهروند دیجیتال: شهروند دیجیتال به شهروندی گفته می شود که علاوه بر اینکه از اینترنت استفاده می کند، سواد استفاده از آن (مسئولانه و محترمانه رفتار کردن) را هم دارد. این سواد شامل رعایت آداب آنلاین (تیکت)، حفظ حریم شخصی و احترام به حقوق دیگران می شود.
• سواد دیجیتال: در واقع سواد دیجیتال که مهمترین بخش است، جعبه ابزار شماست. سواد دیجیتال یعنی شما جعبه ابزار لازم برای ارزیابی انتقادی اطلاعات را داشته باشید. اگر این ابزار را در اختیار نداشته باشید نمی توانید یک شهروند دیجیتال مسئول و فعال باشید.

چگونگی اعتماد در عصر دیجیتال

برای اینکه در دام اخبار غلط و غیر واقعی گیر نکنید ، باید حواستان باشد که منفعل نباشید به طوری که مداوم سعی کنید هر خبری را که می شنوید از خودتان بپرسید،

این خبر چیست؟ این رسانه چطور خبردار شده است؟ و چه چیزی را به ما نگفته است؟

شما باید توان این را داشته باشید که بتوانید فرق یک خبر را از یک نظر شخصی و یا حتی یک آگهی تبلیغاتی تشخیص دهید. اعتماد برای رسانه نقش ستون اصلی را دارد به طوری که اگر رسانه های رسمی اعتماد مردم را از دست بدهند، پدیده ای به نام وارانگی افکار عمومی بوجود می آید. این پدیده یعنی اینکه شرایط طوری تغییر کند که باورها و نگرش های عمومی حاکم بر جامعه به حقایق پشت کند.

اعتماد در فضای مجازی زمانی شکل می گیرد که کاربران احساس امنیت کنند. به خصوص وقتی پای پول و اطلاعات حساس در میان باشد، اعتماد بشدت سخت می شود. اعتماد مشتری برای یک کسب و کار یعنی موفقیت و فروش بیشتر.

چرا اعتماد دیجیتال تبدیل به یک دارایی شده است؟

در دنیای دیجیتالی امروز که حجم عظیمی از معاملات در بستر اینترنت انجام می شود، نبود اعتماد یکی از مهمترین چالش ها برای فعالیت در فضای اینترنتی است. در نتیجه اعتماد مشتری برای یک کسب و کار باید در اولویت اول باشد.

همچنین بدست آوردن این اعتماد نیز کار راحتی نیست. در ادامه دو تا از عواملی که به شما کمک می کند راحت تر بتوانید اعتماد کنید را برایتان شرح داده ایم.

برای اعتماد در خرید آنلاین باید به دو چیز توجه کنید:

• اخذ گواهی اعتماد الکترونیکی اینماد: دریافت این نشان برای توسعه کسب و کارها در فضای دیجیتال در واقع حکم جواز کسب و تایید هویت دارد. فروشگاهی که این نماد را دارد، صاحبش احراز هویت شده و تحت نظارت قانونی است و در صورتی که تخلفی صورت بگیرد شما قادر هستید که به مراجع قانونی مراجعه و پیگیری کنید.
• HTTPS: همیشه دقت کنید سایتی که قصد خرید از آن را دارید در آدرسش حرف S داشته باشد. حرف S در واقع مخفف کلمه Secure به معنی امن است و به این معناست که اطلاعات شما رمزنگاری می شود.

ابعاد هشت گانه حکمرانی اعتماد

این هشت حوزه، چارچوب مجمع جهانی اقتصاد را تعریف میکنند که به شرح زیر است:

۱)امنیت سایبری: به معنای حفاظت فعال و پیشگیرانه از سیستم ها و داده هاست. و باعث تضمین پایداری عملیات و جلوگیری از زیان می شود.

۲)ایمنی: این مورد شامل تضمین و حفظ اعتبار برند و سلامت کاربران(از لحاظ روانشناختی) است.

۳)شفافیت: به آشکار بودن نحوه استفاده از الگوریتم ها و داده های سازمان اشاره دارد. نتیجه داشتن شفافیت این است که باعث تقویت حسابرسی و تصمیم گیری آگاهانه می شود.

۴)حریم خصوصی: این پارامتر به این موضوع اشاره می کند که کاربران باید بر اطلاعات شخصی خود کنترل داشته باشند. این کار برای ایجاد اطمینان خاطر و اعتماد کاربر ضروری است.

۵)عدالت: این عامل برای عدم سوگیری کاربران نقش مهمی را ایفا می کند و به حفظ مشروعیت رسانه ها کمک می کند.

۶)قابلیت حسابرسی: این مورد به امکان ردیابی، اعتبارسنجی و تایید اقدامات و فرآیندهای سازمان  اشاره دارد. این قابلیت یک الزام فنی برای اجرای قابلیت جبران و انطباق است.

۷)قابلیت جبران: یعنی وجود یک مکانیزم موثر برای رفع آسیب ها و خسارات در صورت بروز خطا یا نقض داده ها. این مکانیزم برای بازسازی اعتماد و حفظ وفاداری مشتری حیاتی است.

۸)انطباق: به معنای رعایت کلیه الزامات قانونی و نظارتی مربوطه است. این بعد باعث کاهش پیدا کردن ریسک های حقوقی و مالی سازمان ها می شود.

معماری اعتماد و سنگ بنای امنیت در سواد رسانه ای

اعتماد هیچ وقت به صورت تصادفی ساخته نمی شود.ساختن اعتماد صددرصد نیاز به یک استراتژی دو وجهی دارد که باید در آن هم به بعد فناوری و هم به بخش انسانی آن توجه کنید. برای بدست آوردن موفقیت در فضای دیجیتال، شما موظف هستید که هردو این ستون ها را همزمان تقویت کنید.

ستون اول: بنیان فنی و سیستمی(زیرساخت قابل اعتماد)

این ستون بر معماری ایجاد سیستم ها و پروتکل ها تمرکز دارد که اعتماد را به صورت ساختاری در فناوری در می آورد. برای این کار احراز هویت چندعاملی (MFA) یکی از عواملی است که می تواند با ایجاد لایه های امنیتی متعدد به کاربران اطمینان خاطر بدهد. در این مرحله، هدف ما حرکت از سمت اعتماد برپایه باور به سمت اعتماد مبتنی بر اثبات است.

احراز هویت باید سه عامل بنیادین را داشته باشد:

۱.مالکیت: این عامل به دستگاه های فیزیکی اشاره می کند که فقط خود کاربران آن ها را در اختیار دارند. در اینجا منظور از عامل مالکیت، توکن های امنیتی یا کلیدهای امنیتی فیزیکی است.

۲.دانش: که شامل اطلاعات محرمانه ای است و فقط خود کاربر باید بداند تا هویت خود را اثبات کند. این اطلاعات شامل مواردی مثل رمزهای عبور و پین کد ها می شوند.

۳.ذات: این عامل مربوط به ویژگی های بیومتریک افراد است که در واقع همان اثر انگشت و اسکن شبکیه و تشخیص صدا است.

ستون دوم: بنیان انسانی و رفتاری(توانمندسازی کاربران)

این ستون بر این اصل استوار است که باید بر تقویت سیستم ایمنی شناختی کاربران سرمایه گذاری کرد. و این کار فقط از ۲ راه قابل دستیابی است:

۱.ارتقا از مهارت دیجیتال به سواد دیجیتال نقادانه

۲.شناسایی و مقابله با سوگیری های شناختی

تحقیقات نشان داده که ساختار فضای مجازی، ارتباط قوی تری با بعد ذهنی اعتماد(باورها و نگرش ها) دارد. برای همین در فضای مجازی اغلب ((احساس امنیت)) از ((امنیت واقعی)) قدرتمندتر است. همین امر کافیست تا اهمیت این بعد بیشتر از بعد دیگر باشد.

مهارت دیجیتال (Digital Skills)، توانایی استفاده از ابزارهای دیجیتال مثل ارسال ایمیل و جستجو در وب است. در حالی که سواد دیجیتال نقادانه (Critical Digital Literacy) در واقع توانایی تحلیل، ارزیابی و خلق اطلاعات در فضای دیجیتال به صورت آگاهانه و مسئولانه است.

برای گذر از مهارت دیجیتال به سواد دیجیتال نقادانه باید مراحل زیر را در نظر بگیرید:

• ارزیابی منبع: تشخیص اعتبار و سوگیری وبسایت ها و ناشران
• تحلیل پیام: درک زمینه ها، پس زمینه ها و استدلال های موجود در محتوا
• شناسایی: اشکال پیام و تفکیک میان واقعیت، نظر و تبلیغات
• ترکیب اطلاعات: توانایی رسیدن به تفسیری عالمانه از منابع مختلف

یکپارچه ساختن بعد فنی و بعد انسانی اعتماد

دقت کنید که دو ستون فنی و انسانی به صورت مجزا عمل نمی کنند، بلکه یکدیگر را تقویت می کنند. ستون فنی، ابزارهای لازم برای ارزیابی نقادانه را در اختیار کاربر توانمند قرار می دهد. و ستون دوم کاربران آگاه و نقاد هستند که سازمان ها را تحت فشار قرار می دهند تا از انتشار اخبار جعلی و غیرقابل استناد جلوگیری کنند.

چالش های نسل هزاره با دنیای وب

نسل هزاره به نسلی معروف است که با اینترنت بزرگ شده اند و با این وجود که در بستر ارتباط دیجیتال رشد کرده اند، با پارادوکس بزرگی از اعتماد نابجا و آسیب پذیری بالا در برابر تهدیدات سایبری مواجه هستند.اصلی ترین چالش های این نسل، حول محور اعتماد، حفظ حریم خصوصی، و شکاف بین مهارت های فنی و آگاهی واقعی از امنیت سایبری هستند.

در ادامه چند مورد از چالش های این نسل را برایتان آورده ایم:

عدم تایید هویت:

۷۰ درصد از نسل هزاره به ندرت اصالت و صحت افرادی را که در فضای آنلاین با آن ها آشنا میشوند، تایید سنجی می کنند.

فریب خوردن:

۶۴ درصد از این نسل با فردی مواجه شده اند که هویت آنها نادرست بوده است.

خطرات ناشی از اعتماد:

اعتماد بیش از حد می تواند منجر به اتفاقات پرخطری مثل فیشینگ و یا سواستفاده شود، زیرا که اگر فردی دارای ویژگی های خودشیفته و یا ماکیاولیستی باشد می تواند از طریق فریب دادن کاربران از اعتماد آنها سواستفاده کند.اعتماد زیاد میتواند شما را در معرض کلاهبرداری ها و یا حتی فریب احساسی قرار دهد.

اشتراک گذاشتن بیش از حد اطلاعات:

۴۵ درصد ازکاربران به راحتی اطلاعات شخصی یا حساس خودشان را به اشتراک می گذارند. این رفتار باعث می شود تا به راحتی در معرض فیشینگ، سرقت هویت و دزدی افراد سودجو قرار بگیرید.

اطلاعات جعلی و حباب های فیلتر:

در دنیای وب، شیوع اطلاعات نادرست به ویژه در شبکه های اجتماعی بسیار شایع است که این امر سبب بوجود آمدن حباب های فیلتر می شود. این وضعیت باعث می شود کاربران دچار سوگیری شناختی (سوگیری تاییدی) شوند و فقط محتواهایی را ببینند که مطابق با دیدگاه های قبلی‌شان است. یعنی اطلاعات جدید را طوری تفسیر می کنند که باورهای موجود را تایید بکند.

تمرکز قدرت:

پلتفرم های بزرگی مثل فیس بوک و گوگل کنترل زیادی بر تجربه و سرعت اینترنت کاربران دارند و پروفایل های رفتاری آن ها را دنبال می کنند. این تمرکز قدرت منجر به نظارت و کنترل محتوا شود.

راهکارهای تقویت امنیت دیجیتال

برای کاهش آسیب پذیری ها و مقابله با خطرات، باید دفاع دیجیتال و امنیت سایبری خود را تقویت کرده و سواد دیجیتال نقادانه را توسعه بدهید. برای داشتن حریم خصوصی محافظت شده موارد زیر را می توانید انجام دهید:

۱.فعال سازی احراز هویت چندعاملی(MFA): برای حساب های کاربری خود حتما این لایه امنیتی اضافه را فعال کنید که بعد از رمز عبور، نیاز به کدی دارد که از طریق پیامک یا ایمیل برای شما می فرستند دارید.

۲. تایید سنجی و تفکر انتقادی: باید شک و تردید دنیای واقعی را در فضای آنلاین اعمال کرده و حقیقت را از منابع متعدد بررسی کنید. توسعه تفکر نقادانه برای ارزیابی منابع آنلاین و تشخیص اطلاعات نادرست،پایه و أساس سواد رسانه ای است.

۳.مدیریت حریم خصوصی:تنظیمات حریم شخصی شبکه های اجتماعی خود،مثل قفل دومرحله ای را حتما فعال کرده و از به اشتراک

تبدیل اعتماد به مزیت رقابتی پایدار

اعتماد دیجیتال یک محصول قابل خریداری نیست،بلکه یک ظرفیت سازمانی است که از طریق سرمایه گذاری مستمر و دائمی در فناوری بدست می آید.سازمان هایی که در ابعاد هشت گانه سرمایه گذاری می کنند، ریسک های قانونی خود را نیز کاهش می دهند.در ایران نماد اعتماد الکترونیکی (اینماد) نمونه ای از یک مکانیزم حکمرانی است که با احراز هویت صاحبان کسب و کار و الزام آنان به رعایت قوانین، تلاش میکند تا ابعاد سازگاری، قابلیت جبران و امنیت را در تجارت الکترونیک ایران تقویت کند که باعث میشود اینماد اعتماد مشتریان را جلب کند.

نقش هوش مصنوعی در امنیت سایبری و سواد رسانه ای

هوش مصنوعی به عنوان یکی از فناوری های تحول آفرین،نقش مهم و کلیدی در حوزه امنیت سایبری ایفا می کند.

محققان این فناوری را به عنوان ابزاری قدرتمند برای دفاع در برابر تهدیدات سایبری میشناسند.در ادامه ابعاد مختلف کاربرد هوش مصنوعی در امنیت سایبری را بررسی خواهیم کرد.

شناسایی و تحلیل تهدیدات در لحظه

• تشخیص ناهنجاری ها: سیستم های مبتنی بر هوش مصنوعی با یادگیری الگوهای عادی شبکه و داده میتوانند ناهنجاری های بوجود آمده را شناسایی کنند.این سیستم ها برخلاف روش های سنتی با مدل سازی رفتاری و یادگیری ماشین قادرند تهدیدات ناشناخته را شناسایی کنند.
• پایش ترافیک شبکه: ابزارهای هوش مصنوعی الگوهای ترافیک شبکه را بررسی می کنند و فعالیت های غیرعادی را شناسایی می کنند.

پاسخ دهی خودکار و کاهش بار کاری

• واکنش سریع: این ابزار با جداسازی سیستم های آسیب دیده یا با قطع کردن ارتباط آنها با شبکه
• مدیریت هشدارها: سیستم ها هشدارها را تحلیل و طبقه بندی می کنند. اینکار باعث میشود تیم های امنیتی با حجم بالایی از هشدارهای تکراری مواجه نشوند.

مقابله با بدافزارها و فیشینگ

• شناسایی بدافزارهای مدرن: هوش مصنوعی با تحلیل ویژگی های رفتاری می تواند بدافزارهایی که هیچ گونه امضای شناخته شده ای ندارند شناسایی کند.
• تشخیص فیشینگ: سامانه های مبتنی بر هوش مصنوعی با تحلیل دقیق محتوای ایمیل ها، الگوهای ارسال و دامنه های مبدا، توانایی شناسایی ایمیل های جعلی و مسدود کردن آن ها را پیش از مشاهده کاربران دارند.

تحلیل رفتار کاربران

سیستم های تحلیل رفتار کاربران مبتنی بر هوش مصنوعی،الگوهای رفتاری کارمندان را یاد می گیرند و هرگونه رفتار غیرمعمول مثل ورود در ساعات غیرمعمول یا تلاش برای دسترسی به داده های غیرمجاز را به عنوان هشدار امنیتی علامت گذاری می کنند.

تهدیدات ناشی از هوش مصنوعی

هرچقدر نقش هوش مصنوعی در جلوگیری از حملات سایبری و نشر اخبار جعلی میتواند پررنگ و موثر باشد،همانقدر هم میتواند پرخطر باشد.

حملات سایبری مبتنی بر AI

ممکن است مهاجمان از هوش مصنوعی برای خودکارسازی حملات بروت‌فورس(Brute-force) و حملات DDoS هوشمند استفاده کنند.

نشت اطلاعات

 استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی مولد مانند ChatGPT توسط کارکنان می تواند منجر به اشتراک گذاری ناخواسته اطلاعات حساس سازمان و قرارگیری آن ها در معرض هکرها شود.

جعل عمقی(DeepFake)

تولید ویدئوها و صداهای جعلی با کیفیت بالا توسط هوش مصنوعی، اعتماد کردن را بشدت سخت می کند.

سوگیری

اگر مهندسین داده الگوریتم های هوش مصنوعی را با داده های نادرست و اشتباه آموزش بدهند، ممکن است تهدیدات را نتواند به درستی تشخیص بدهد.

نتیجه گیری: سواد رسانه ای، مهارتی برای امروز و فردا

گرفتار شدن در دام حباب های فکری و سوگیری های ذهنی فقط بخش کوچکی از چالش هایی هستند که امروزه انسان با پیشرفته شدن دنیا با آنها رو به رو است. برای همین اعتماد در دنیای دیجیتال امروز تبدیل به یک سرمایه شده است که مانند یک سپر محافظ دربرابر تهدیدات عمل می‌کند.

برای اینکه در این فضا بتوانید به درستی تصمیم بگیرید و در دام اخبار جعلی گیر نکنید باید با یادگیری سواد رسانه ای خصوصا به کمک مهارت‌های هفتگانه به یک شهروند دیجیتال تبدیل شوید. مطالب بیشتر درباره امنیت و شبکه را در اینجا بخوانید.

در کنار مواردی که گفته شد، بخش فنی مانند امنیت سایبری، احراز هویت چندمرحله ای و شفافیت داده ها نیز نقش مهمی در ساختن اعتماد دارند. همه اینها به ما کمک میکنند تا در فضای آنلاین با آگاهی بیشتری حرکت کنیم و بتوانیم بین حقیقت و تبلیغات و نظر شخصی تمایز قائل شویم.