هرمس علم گستر آیریک
در این مقاله به طور حرفه ای به این موضوع پرداخته ایم که خودآموزی چیست، چه تاریخچه ای دارد و فایده و کاربرد آن برای یادگیری چه خواهد بود. همچنین توضیحاتی جامع درباره تاثیر مثبت تحول دیجیتال در فرایند خودیادگیری داریم. امیدوارم این مقاله را تا آخر بخوانید و با شگفتی های مغز انسان برای یادگیری خود مستقل، آشنا شوید. مهم تر از همه به این می پردازیم که یادگیری در یوتیوب چطور به خود آموزی افراد کمک می کند.
تعریف جامع و رسمی خودآموزی
تعریف جامع و رسمی خودآموزی (Self-directed Learning یا SDL) چنین بیان میشود: خود آموزی یعنی فرایندی که در آن ، فرد بهصورت مستقل و با تشخیص نیازهای یادگیری خود، همچنین با تعیین اهداف، بررسی و شناسایی منابع لازم (اعم از انسانی یا مادی)، انتخاب و اجرای راهبردهای مناسب یادگیری مستقل و در نهایت ارزیابی نتایج به آموزش و یادگیری می پردازد. در این روش فرد مهارت آموز به طور کامل مسئولیت خویش را بر عهده میگیرد.
این رویکرد بر اساس نظریههای یادگیری بزرگسالان و تفکر سازنده طراحی شده است و نقشی اساسی در توسعه مهارت هایی دارد که در آن نیاز مبرمی به یادگیری مادام العمر هست.
پژوهشهای متعدد در پایگاههای معتبر مانند Google Scholar، ERIC و ScienceDirect (مانند مقالههای Garrison, 1997؛ Candy, 1991) این مفهوم را بهعنوان زیربنای یادگیری انعطافپذیر و خودپایه بر آموزش عالی، آموزشهای سازمانی و یادگیری الکترونیکی تأیید کردهاند.
خود آموزی از طریق یوتیوب
یوتیوب یک بستر نشر محتوای ویدیویی و متعلق به گوگل است که امروزه به یکی از بزرگترین پلتفرمهای یادگیری و خودآموزی در جهان نیز تبدیل شده است. این شبکه بزرگ با داشتن میلیونها ویدیوی آموزشی در حوزههای متنوعی چون زبانهای خارجی، مهارتهای کامپیوتری، برنامهنویسی، هنر، طراحی، و حتی دروس دانشگاهی، بستری بینظیر برای یادگیری مستقل و بدون معلم را برای تمام مردم جهان فراهم نموده است.
از منظر علوم شناختی، یادگیری تصویری و شنیداری که در آموزشهای ویدیویی یوتیوب رخ میدهد، با ساختار مغز انسان و کانالهای پردازش حسی کاملاً هماهنگ است؛ این یعنی درک بهتر، ماندگاری بیشتر و انگیزه بالاتر نسبت به روشهای سنتی. مزیت اصلی یادگیری از طریق یوتیوب در دسترسپذیری رایگان، امکان تکرار، تنوع سبک آموزشی و انتخاب مسیر یادگیری شخصیسازیشده است. اگر بهدنبال بهترین روش خودآموزی در عصر دیجیتال هستید، یوتیوب یکی از قدرتمندترین ابزارهاییست که میتواند نقش یک استاد همراه را برای شما ایفا کند—استادی که همیشه آماده پاسخدادن، تکرار و توضیح بیشتر است.
لیست مزایای خود آموزی
- مهارت خود را با تحقیق و پژوهش پرورش می دهید.
- در زمان و مکان یادگیری انعطافپذیری وجود دارد.
- تقویت اعتماد به نفس و مسئولیت پذیری اتفاق می افتد
- امکان یادگیری مادام العمر با هر شرایطی فراهم می شود.
- از فناوریهای مدرن و ابزارهای دیجیتال متنوع بهرهمند شوید
- با تحول دیجیتال آموزش ؛ هزینه کمتری در مقایسه با آموزش سنتی خواهید داشت
ریشه های خود آموزی چیست!؟
خودآموزی بهطور مستقیم به تلاشها و اقدامات خودسرانه ما برای یادگیری موضوعی بستگی دارد. ریشه خودآموزی را میتوان در ذات و علاقه شخصی به چیزی دانست؛ همان میلی که بدون فشار بیرونی، ما را به سمت جستوجو، آزمونوخطا و حتی اکتشاف میکشاند.
چنانکه کن رابینسون در کتاب عنصر، درباره علاقهمندی و یادگیری مستقل میگوید: «یادگیری واقعی زمانی اتفاق میافتد که افراد در نقطه تلاقی استعداد ذاتی و علاقه درونی قرار میگیرند؛ جایی که یادگیری از اجبار رها میشود و به شور و شوق تبدیل میگردد.» همین میل درونی است که خودآموزی را به یک مسیر طبیعی، پویا و عمیق تبدیل میکند که در آن هیچ خبری از جبر نیست و همه چیز به میل ، اراده و اشتیاق خوده ما رقم می خورد.
تاریخچه و اولین تعاریف خودآموزی (Self-directed Learning)
خودآموزی (Self-directed Learning)بهنوعی با ذات انسان آمیخته است. خودآموزی در واقع روشی درونی و ذاتی است. یادگیری خود سرانه از میل و اشتیاق ذاتی حاصل می شود. همانطور که هزاران سال قبل؛ انسانها از آغاز تمدن خود با اهدافی مانند رسیدن به بقا، شناخت جهان پیرامون و ارتقاء مهارتهای فردی، تلاش برای یادگیری را به عنوان یک روش به کار گرفتهاند.
انسان اولیه حتی پیش از شکلگیری نظامهای آموزشی رسمی، با کنجکاوی، مشاهده و آزمونوخطا توانست آتش را روشن کند. یا مثلا با ابزارهای ابتدایی، مفاهیمی را بر دیواره غارها ثبت کند. این شواهد گویای آن است که خودآموزی، نخستین جرقه یادگیری بشر و زیربنای تمام فرایند آموزش بوده است.
نخستین بار چگونه مطرح شد؟!
بر اساس Wikipedia و منابع علمی معتبر می توان ادعا نمود که نخستین تعریف رسمی از خودآموزی به مالکوم نولز (Malcolm Knowles)، نظریهپرداز آموزش بزرگسالان، نسبت داده میشود.
او در سال ۱۹۷۵ در کتاب معروف خود Self-Directed Learning: A Guide for Learners and Teachers این مفهوم را بهصورت ساختارمند معرفی کرد و یادگیری با این روش را «فرایندی دانست که طی آن فرد، با تشخیص نیازهای یادگیری، تعیین اهداف، یافتن منابع، و ارزیابی نتایج، مسئولیت کامل یادگیری خویش را بر عهده میگیرد.
این موضوع در دهه ۱۹۸۰و بهویژه در نظامهای آموزشی نوین بطور جدی مطرح شد. به طوریکه امروزه روش خودآموزی بهعنوان یکی از ارکان یادگیری مادامالعمر و آموزش بزرگسالان در آموزشهای رسمی و غیررسمی پذیرفته شده است.
ارتباط استعداد سنجی و خود آموزی
شاید موضوع استعدادسنجی نیز ریشه در همین باور دارد که باید برای یادگیری هرچیزی به آن موضوع علاقه داشته باشیم. حالا تصور کنید دنیایی را که استعدادسنجی در آن دخیل است و اینکه چه کسی به چه چیزی علاقه دارد ؛ قابل پیش بینی است. علاوه بر این می توان به یک اتفاق بی نظیر اشاره کرد! افرادی که استعداد سنجی شده اند و چراغ های علاقه مندی ذهن آنها را روشن کرده حالا به لطف تحول دیجیتال و در دسترس بودن فناوری های آموزشی می توانند علایق خود را به یک حرفه سودآور تبدیل کنند.
چطور تحول دیجیتال تجربه خودآموزی را بهبود داده است!؟
تحول دیجیتال موجبات انقلاب صنعتی سوم و چهارم را فراهم کرد. تحولات دیجیتالی علاوه بر اینکه سازمان ها و صنایع را تحت تاثیر قرار داده همچنین روی ابعاد مختلف زندگی فردی و اجتماعی نیز تاثیرات شگرفی داشته است.
دیجیتالی شدن همه چیز به ویژه با رویکرد آموزشی به طرز شگفت آوری برای برنامه ریزی آموزشی موثر واقع گردیده است. بکارگیری ابزارهای دیجیتال در یادگیری مستقل در واقع به طور قابل توجهی تجربه خودآموزی را نیز بهبود بخشیده است.
در این فرایند مواردی مانند فراهم کردن دسترسی بیشتر به منابع، تقویت مسیرهای یادگیری شخصیسازیشده و افزایش تعامل از طریق ابزارها و پلتفرمهای تعامل به ” خود مهارت آموزان ” کمک می کند تا سرعت یادگیری خود را سفارشی کنند، در هر زمان و هر مکان به مطالب دسترسی داشته باشند و با دیگران در سطح جهانی همکاری کنند.
ابزارهای خودآموزی
مهمترین ابزارهای خودآموزی در عصر دیجیتال شامل پلتفرمهای آموزشی آنلاین، اپلیکیشنهای یادگیری تعاملی، موتورهای جستوجوی هوشمند، و شبکههای اجتماعی تخصصی میباشد. بهترین ابزار برای تجربه آموزش در هر زمان و مکان، یک کامپیوتر یا اسمارتفون است.
کاربران و مهارت آموزان می توانند با اتصال به اینترنت، به منابع آموزشی دسترسی فوری و حتی دائمی داشته باشند. افراد مهارت جو با استفاده از یک اسمارت فون می توانند روند شرکت در دورهها و حتی تعامل با مربیان و سایر مهارت آموزان را سهولت بخشند.
تجربه مهارت آموزی خود را ارتقا دهید!
اما دنبال کردن علایق و یادگیری موارد منظور با اتکا به تلویزیونهای هوشمند بزرگ خانگی و نمایشگرهای عریض، تجربهای متفاوت را از حیث غوطهوری در محتوا و تمرکز بصری بالا ایجاد برای مهارت جویان فراهم می کند.
بهویژه زمانی که محتوای آموزشی ویدیویی یا سخنرانیهای تخصصی را در محیطی آرام و بدون حواسپرتی دنبال میکنید؛ اهمیت استفاده از ابزارهای مناسب خود آموزی را بهتر درک خواهید کرد. ابزارهای متناسب و با کیفیت، طبیعتا یادگیری شما را خیلی زود ازحالت روزمرگی خارج کرده و به تجربهی لذتبخش تبدیل میکند.
لیست مهارتهای مورد نیاز خودآموزان
- خودانگیزشی و انضباط شما اولویت دارد.
- باید مدیریت زمان داشته باشید.
- تفکر انتقادی و تحلیلی را جدی بگیرید.
- توانایی خودارزیابی ( به کمک سامانه های آموزشی )
- منابع معتبر مانند گوگل اسکولار و سایت آموزش آنلاین رسمی را پیدا کنید
- انعطافپذیری در یادگیری و سازگاری با تغییرات برای شما ضرورت دارد.
یادگیری کامپیوتر و زبان به کمک خود آموزی
دو مورد از مهمترین مهارتهایی که از طریق خودیادگیری و تمرین قابل یادگیری است و حتی بهتر آن را یاد میگیرید، در واقع به یادگیری مهارتهای کامپیوتر و یادگیری خودآموز زبان مرتبط است. اگر بخواهیم این را از دید علمی بررسی کنیم باید بگوییم مغز ما قابلیت نوروپلاستیسیته یا انعطافپذیری عصبی دارد و یادگیری مهارتهایی مانند زبان دوم و کار با کامپیوتر نیز به فعالسازی حافظه کاری (Working Memory)، یادگیری ضمنی (Implicit Learning) و تمرین مکرر با بازخورد تدریجی نیاز دارد که با تمرین ذهنی از طریق خودآموزی در ارتباط است.
- در این مقاله بخوانید : درباره اهمیت یادگیری کامپیوتر
- همچنین بخوانید : فایده یادگیری زبان و تاثیر آن بر مغز و حافظه
رفع ابهام؛ تعریف سیستم های خود آموز
سیستم های خود آموز در واقع یک فرایند نوین در قالب ایجاد راهنماهای آموزشی بصری برای استفاده از ابزارهای سخت افزاری و نرم افزاری صنعت دیجیتال است. این خودآموز ممکن است یک تور آموزشی کوتاه چند مرحله ای در هنگام نصب نرم افزار ، یک فایل PDF راهنما و حتی یک دوره ویدیویی آموزشی باشد.
سیستم های خودآموز ؛ چراغ راهنما
آیا قصد دارید یک نرم افزار یا برنامه کاربردی را به صورت خودآموز شروع کنید!؟ شرکت در تور آموزش نرم افزار ، استفاده از فایل PDF که معمولا با عنوان HELP به همراه نرم افزار ارائه شده و استفاده از اطلاعات موجود در بخش کمک رسانی در واقع به عنوان نقاط شروع یادگیری شما کاربرد دارد.
حتی می توانید عنوان سازنده نرم افزار را در یوتیوب سرچ کنید. متوجه خواهید شد که هر فناوری سخت افزاری و نرم افزاری در دنیای یوتیوب دارای یک کانال رسمی است که آموزش هایی را در آن قرار داده و قابل مشاهده است.
استفاده از کلید واژه ها
حتی وقتی با راهنما شروع می کنید این آغاز ممکن است شروع اتفاقات بزرگ برای یادگیری شما باشد. اما چگونه!؟ فرض کنید در حال مشاهده راهنمای کار با نرم افزار فتوشاپ هستید. در این روند با اصطلاحات کلیدی مانند : کار با لایه ها ، استفاده از ماسک ، پترن ها و غیره مواجه خواهید شد. شما میتوانید همین کلید واژه ها را در یوتیوب و حتی سایت های آموزشی تخصصی جستجو نموده و به موارد گسترده تر دسترسی پیدا کنید.
ادامه خواندن درباره : مهم ترین کلید واژه ها در دنیای آموزش
❗ تمرین، آینهٔ خودآموزی است
ممکن است تصور کنید که با تماشای چند ویدیو یا مطالعه چند مقاله، میتوان بهراحتی مهارتی جدید آموخت. اما واقعیت این است که بهترین روش خودآموزی فقط در استفاده از محتواهای آموزشی خلاصه شده است. برای یادگیری مؤثر و پایدار باید به تمرین مستمر عادت کنید. حتی درگیری ذهنی که معمولا در بسیاری از چالش ها خسته کننده و مضر است اما در روند یادگیری ممکن است به نفع شما تمام شود.
خودآموزی (یادگیری مستقل) بدون تمرین هدفمند به جایی نمی رسد! خصوصا وقتی قرار است مهارت هایی مانند کامپیوتر، برنامه نویسی و زبان را یاد بگیرید اهمیت تکرار و تمرین در آموزش را بیشتر از قبل درک خواهید کرد.
- تمرین کردن نقشی کلیدی در انتقال مفاهیم به حافظه بلندمدت دارد
- تقویت مهارت عملی و شکلگیری اعتمادبهنفس در انجام کارها نیز ثمره تکرار و تمرین است.
- تمرین زبان انگلیسی، مهارتهای کامپیوتری، طراحی وب یا هر تخصص دیگری را به عنوان سنگ بنای خود آموزی در نظر بگیرید.
- تکرار، بازبینی، و بازخورد شخصی سه رکن اساسی در این فرآیند هستند.
- خودآموزی، راهی است پرچالش، اما عمیقاً توانمندساز و تمرین، همان آینهای است که میزان رشد واقعی شما را بازتاب میدهد.پ
چرا یادگیری ویدیویی بهترین روش برای خودآموزی است!؟
از منظر علوم شناختی اثبات شده که مغز انسان اطلاعات را عمدتاً از طریق دو کانال حسی اصلی دریافت میکند. این دو کانال اصلی در واقع همان بینایی و شنوایی است. زمانیکه این دو کانال بهصورت همزمان فعال میشوند این ترکیب نتایج فوق العاده در یادگیری شما خواهد داشت.
مثلاً دانشمندان متوجه شده اند که هنگام تماشای یک ویدیوی آموزشی، فرآیند یادگیری چندحسی (Multisensory Learning) شکل میگیرد و این فرایند موجب درگیری عمیق و موثر مغز و تقویت حافظه کاری میشود
همچنین متخصصان با ارائه برخی پژوهشها نشان دادهاند که استفاده از روشی که ترکیبی از یادگیری شنیداری و دیداری باشد؛ نسبت به روشهای متنی یا شنیداری بدون تصویر، باعث افزایش نرخ یادگیری میشود. همچنین تثبیت بهتر مفاهیم و درک سریعتر محتوا باعث می شود که فرایند خود آموزی شما با خطای کمتری پیش برود.
- یادگیری ویدیویی را میتوان مؤثرترین و کاربردیترین شکل خودآموزی مدرن دانست.
- شاید برای شما جالب باشد : دوره جامع یوتیوب
چرا و چطور باید به دنبال محتوای آموزشی در یوتیوب باشیم!؟
یوتیوب اولین و حتی بزرگترین بستر تخصصی نشر محتوای ویدیویی در جهان است. این سایت برای افرادی که در آن محتواهای خود را منتشر میکنند به روش های گوناگونی درامد ایجاد می کند. یکی از روش های کسب درامد از یوتیوب در واقع تامین محتوای آموزشی مخاطبان آن است. بسیاری از اساتید آموزشی ایران نیز در این سایت فعالیت دارند.
توصیه می کنم دیدن آموزش از طریق یوتیوب را جدی بگیرید. به ویژه اگر قصد خرید دوره های غیر حضوری ویدیویی را دارید قبل از هر اقدامی بهتر است نمونه محتوای آموزشی استاد را از یوتیوب مشاهده کنید.
چطور باید به دنبال محتوای آموزشی در یوتیوب باشیم؟
حالا در ادامه به شما کمک می کنم تا بتوانید ویدیو آموزشی مد نظر خود را در یوتیوب پیدا کنید. البته توصیه می کنم برای اینکه تجربه بهتری از یادگیری یوتیوب داشته باشید ابتدا مباحث ICDL را بطور جدی یادبگیرید زیرا این مهم ترین رکن برای کار کردن اصولی با رایانه و سیستم های دیجیتالی است.
- هدفگذاری مشخص داشته باشید: قبل از جستوجو، بدانید دقیقاً دنبال چه مهارتی یا دانشی هستید. مثلاً «آموزش فتوشاپ برای مبتدیان» یا «تکنیکهای مکالمه زبان انگلیسی».
- از کلمات کلیدی دقیق استفاده کنید: عبارات کلیدی را با دقت وارد کنید و اگر نیاز بود، کلمات مرتبط را هم اضافه کنید. مثلاً «فیلم آموزش برنامهنویسی پایتون» یا «tutorial Python programming».
- کیفیت و اعتبار محتوا را بررسی کنید: به تعداد بازدیدها، لایکها، و نظرات توجه کنید. کانالهایی که تعداد دنبالکننده بالا و بازخورد مثبت دارند معمولاً محتواهای بهتری ارائه میکنند.
- از پلیلیستها و سری آموزشها استفاده کنید: خیلی از یوتیوبرها آموزشها را به صورت سریهای منظم و طبقهبندیشده ارائه میدهند که یادگیری مرحله به مرحله را سادهتر میکند.
- زمانبندی و برنامهریزی داشته باشید: برای اینکه یادگیری موثر باشد، بهتر است یک برنامه مشخص برای تماشای ویدئوها و تمرین کردن داشته باشید.
- از ابزارهای کمکی بهره بگیرید: میتوانید زیرنویسها را فعال کنید، ویدئو را سرعتبندی کنید یا یادداشتبرداری کنید تا بهتر یاد بگیرید.
یادگیری مهارت از طریق رقیب ایرانی یوتیوب
ممکن است شما به وب سایت یوتیوب دسترسی نداشته باشید. در این میان می توانید از جایگزین های داخلی یوتیوب استفاده کنید. سایت هایی مانند آپارات نیز بستر نشر محتواهای آموزشی را فراهم نموده اند. آپارات با امکانات کامل و جامعی به کاربران محتوای ویدیویی ؛ خدمات ارائه میکند.
جمع بندی
امروزه خود آموزی را بیشتر مناسب یادگیری مهارت های ویژه بزرگسالان می دانند. اما این جزو روند های اولیه در فرایند یادگیری از آغاز کودکی تا سنین بالاتر است. من در حین تحقیق برای این مقاله ، متوجه یک موضوع مهم شدم! برای تاثیر مثبت خود آموزی بر یادگیری زبان همیشه تاکید ویژهای وجود دارد! خوشبختانه امروزه با اتفاقی که در تحول دیجیتال افتاد، روند فرسایشی خود آموزشی به طور قابل توجهی کاهش یافت.
این مقاله در آینده نزدیک به روز رسانی و تکمیل می شود.
چه امتیازی به این مقاله می دهید؟
دیدگاهتان را بنویسید