نگار قمی
آیا تاکنون با کلمه آموزش گیمیفیکیشن مواجه شده اید؟ بیایید این کلمه جدید را باهم بررسی کنیم. اما قبل از شروع بهتر است به سوالات زیر پاسخ دهید.
آیا کلاس های درس برایتان کسل کننده و خشک شده اند؟ یا دیگر انگیزهای برای شرکت در کلاسهای حضوری ندارید؟ پاسخ های خود را در بخش کامنتها با ما به اشتراک بگذارید.
روش های سنتی برای آموزش باعث شدهاند که دیگر مهارت آموزان علاقهای به مشارکت در کلاسها نداشته باشند. همچنین یکی دیگر از چالش های آموزش سنتی اینگونه است که تا زمانی که شما در امتحان شرکت نکنید متوجه اشتباهات خود نخواهید شد. به همین دلیل در عصر دیجیتال فناوری بار دیگر قدرت خود را در زمینه آموزش با تلفیق بازی و یادگیری نشان داد. به این روش آموزش گیمیفیکیشن (Gamification) یا آموزش بازی وار میگویند.
این روش یادگیری طی چند سال اخیر در میان مهارت آموزان و مراکز آموزشی مانند موسسه هرمس محبوبیت زیادی یافته و فضای یادگیری را دستخوش تغییرات شگفت انگیزی کرده است.
در این مقاله به طور ویژه ای با مزایا و کاربرد گیمیفیکیشن آشنا میشویم و همینطور باهم بررسی میکنیم چگونه این روش آموزشی باعث تعاملی تر شدن یادگیری می شود.
اگر علاقمندید درباره تاثیر تحول دیجیتال در زمینه آموزش بیشتر بدانید توصیه میکنم مقاله مرتبط را در سایت هرمس بخوانید تا بهتر ماهیت بازی و یادگیری را متوجه شوید.
تاریخچه آموزش به روش گیمیفیکیشن
آیا از روشهای آموزشی در گذشته اطلاعاتی دارید؟ در گذشته تدریس به صورت خشک و سنتی اجرا میشد که رفته رفته حالی خستهکننده گرفته بود. همین دلیل باعث شد دانشجویان انگیزه و اشتیاق خود را برای یادگیری از دست بدهند. ما به یک جرقه برای بازگرداندن اشتیاق و انگیزه به کلاسهای درس نیاز داشتیم. و چه چیزی بهتر از بازی که بشر همیشه عاشق آن بوده.
اما برخلاف تصور رایج این داستان با کامپیوترها شروع نشد. بیایید نگاهی به سال ۱۹۰۸ و جنبش پیشاهنگی بیندازیم.
ریشههای بازیوارسازی در این جنبش شروع شد تا با استفاده از نشانها و مدالها انگیزهای باورنکردنی در نوجوانان ایجاد میکردند.
با اینحال نقطه عطف ماجرا در سال ۲۰۰۲ با دیجیتالی شدن دنیا آغاز شد. یک برنامهنویس خلاق انگلیسی به نام نیک پیلینگ (Nick Pelling) برای اولین بار واژه گیمیفیکیشن را به وجود آورد.
با اینکه هدف او خیلی ساده بود اما انقلابی در صنعت آموزش ایجاد کرد. او باعث شد کارهای سخت و تکراری با مکانیکهای بازی به تجربهای لذتبخش تبدیل شوند.
قطعا ورود این روش به عرصه دیجیتال کمی بیشتر طول کشید. این ماجرا تا سال ۲۰۱۱ به طور رسمی وارد عرصه آموزش شد. اینجا یک محقق به اسم سباستین دیتردینگ (Sebastian Deterding) تعریفی علمی و استاندارد از یادگیری به صورت بازیوار ارائه داد.
تغییر شگفت این موضوع از جایی آغاز شد که نرمافزارهایی مانند دولینگو (Duolingo) که به عنوان یک نمونه موفق همیشه یاد میشود؛ قواعد بازی را دگرگون کرد.
یادگیری زبان که زمانی برای افراد کابوس حفظ لغات بود؛ حالا به رقابتی هیجانانگیز تبدیل شده.
اما مهر تایید این روش چه زمانی خورد؟ در سال ۲۰۱۲ پروفسور کارل کپ (Karl Kapp) کتابی منتشر کرد که ثابت میکرد مغز یادگیرنده با سیستم پاداش و چالش خیلی بهتر کار میکند.
باتوجه به تحقیقات او گیمیفیکیشن فقط یک سرگرمی نیست. طی این روش با تحریک دوپامین، تعامل و مشارکت در سختترین مباحث درسی تضمین میشود.
اینجاست که دیگر عبارت «باید یاد بگیرم» کاربرد ندارد و مهارتآموزان عبارتی مانند « دوست دارم یاد بگیرم» را استفاده میکنند.
خب حالا که با تاریخچه این روش آشنا شدید بیایید تعریف اصلی این موضوع را بررسی کنیم.
آموزش گیمیفیکیشن چیست؟
آیا می دانستید حدود ۹۵٪ از کارمندان و ۷۵٪ از دانشجویان روش های آموزشی مبتنی بر بازی را به روش های سنتی ترجیح می دهند؟
با پیشرفت فناوری و تکنولوژی های جدید، حوزه آموزشی به سمت تغییراتی مبتنی بر بازی یا همان گیمیفیکیشن پیش رفته است. امروزه اغلب سازمان ها و شرکت ها از این سبک یادگیری استفاده می کنند و به زودی روش های سنتی مانند استفاده از کتابهای قطور و ویدئوهای آموزشی طولانی به قسمتی از گذشته تبدیل خواهند شد.
اگر بخواهم این سبک را به زبان ساده بیان کنم، باید بگویم که آموزش بازی وار یک رویکردی است که در آن از عناصر طراحی بازی در یادگیری استفاده میکنند. هدف این روش این است که افراد را به گونه ای درگیر کنیم که فراگیری علاوه بر موثر بودن، سرگرم کننده نیز باشد.
تفاوت گیمیفیکیشن و آموزش مبتنی بر بازی
اکثر افراد یادگیری بازی وار را با آموزش مبتنی بر بازی اشتباه می گیرند، باید بگویم این دو روش تفاوت هایی دارند که در ادامه به بررسی آنها می پردازیم.
به طورکلی یادگیری بازی وار (Gamification) از عناصر بازی مانند امتیاز، سطح و رقابت در این روش استفاده میشود تا انگیزه و تعامل مهارت آموز افزایش یابد. البته در این روش ماهیت آموزش تغییری نمیکند و همچنان یک محیط آکادمیک باقی می ماند.
اما در مقابل آموزش مبتنی بر بازی یا (Game-based learning) از خود بازی به عنوان ابزار یادگیری استفاده میشود به طوری که مفاهیم و مهارت ها در دل گیم طراحی میشوند. اینگونه افراد با انجام گیم های مختلف به صورت تجربی و عملی مفاهیم را یاد میگیرند.
برخی از پلتفرم های آموزشی بازیوار:
- Duolingo یک اپلیکیشن یادگیری زبان های مختلف است که به کمک امتیازدهی و مرحله به مرحله سطح مهارت زبان آموزان را ارتقا میدهد.
- Kahoot پلتفرمی برای آزمون آنلاین و رقابت آموزشی برپایه تعامل است.
- Classcraft کلاس درس را برای تقویت انگیزه دانش آموزان به یک بازی نقش آفرینی(Role-Playing games) تبدیل میکند.
- Quizizz اجرای آزمون ها در این پلتفرم به صورت بازی وار طراحی شده.
عناصر اصلی در آموزش گیمیفیکیشن
- امتیازها (Points): پیشرفت مهارت آموزان در این مرحله مشخص میشود، با انجام دادن یک فعالیت یا ماموریت یک امتیاز تعلق میگیرد. هدف از این واحد امتیازدهی ایجاد انگیزه و افزایش حس دستاورد فوری در مهارت آموزان است.
- نشانها (Badges): نشان ها نمادها یا تصاویری هستند که پس از هر دستاوردی به فرد یادگیرنده داده میشود و پیشرفت فرد را تایید میکند.
- جدول امتیازات (Leaderboard): در این قسمت جدول امتیازات مهارت آموزان به سایر یادگیرندگان نمایش داده میشود. به این صورت حس رقابت سالم برای افزایش سطح مهارت ایجاد میشود.
- مراحل یا مأموریتها (Levels/Challenges): تمامی مفاهیم و مهارت ها به صورت مرحله به مرحله و به شکل ماموریت تقسیم شده اند.
- بازخورد فوری (Instant Feedback): درنهایت پس از تکمیل هر مرحله یا ماموریت بازخورد مستقیم به یادگیرنده ارائه میشود تا اشتباهاتش را اصلاح کند و برای بهتر شدن تلاش کند.
چگونه گیمیفیکیشن باعث تعاملیتر شدن یادگیری میشود؟
همانطور که در بخش های قبل گفتم آموزش gamification رویکردی نوین در یادگیری است که با استفاده از عناصر بازی مانند امتیاز، نشان، مراحل و چالشها، محیطی هیجانانگیز و انگیزهبخش برای فراگیران ایجاد میکند. این هیجان و حس رقابت باعث میشود مهارت آموزان تمرکز بیشتری داشته باشند و با علاقه در فرآیند یادگیری مشارکت کنند. بهکارگیری امتیازات و مأموریتها در بازی وارسازی آموزشها، حس پیشرفت و موفقیت را در فراگیران تقویت کرده و آنها را برای ادامه مسیر یادگیری ترغیب میکند.
از سوی دیگر، این شیوه با ایجاد رقابت سالم و همکاری گروهی، تعامل میان مهارتآموزان را افزایش میدهد و فضای یادگیری را پویا و اجتماعی میسازد. همچنین، فعالیتهای هدفمند و تعاملی در قالب بازی موجب مشارکت فعالتر یادگیرنده و ماندگاری طولانیتر آموختهها میشود. در نتیجه، گیمیفیکیشن نهتنها یادگیری را جذابتر میکند، بلکه باعث میشود فراگیران با انگیزه، تمرکز و درگیری ذهنی بیشتری مفاهیم را بیاموزند.
بازیوارسازی در یادگیری چه مزایایی دارد؟
- پژوهش ها نشان داده اند که به کارگیری مولفه های بازی برای یادگیری باعث افزایش انگیزه درونی یادگیرنده میشود.
- مطالعات انجام شده توسط وب سایت researchGate نشان میدهد آموزش بازی وار به بهبود نرخ مشارکت کاربران کمک میکند.
- بسیاری از منابع به اینکه یادگیری در قالب گیمیفیکیشن «جذابتر»، «متعهدکنندهتر» و «لذتبخشتر» میشود اشاره کردهاند.
- براساس پژوهش های مختلفی که انجام شده بازی وارسازی بیشتر برای آموزش آنلاین و حضوری مناسب است.
چالشها و محدودیتهایی که در آموزش بازیوار وجود دارند
- خطر وابستگی به پاداشها باعث میشود پس از مدتی فرد در روند یادگیری کند پیش رود و انگیزه درونی خود را از دست بدهد.
- گیمیفیکیشن به دلیل اینکه بر روی امتیازات و رقابت تمرکز دارد ممکن است باعث کاهش یادگیری یا اثر معکوس در آموزش شود. بنابراین نیاز به طراحی دقیق و اصولی دارد.
- تفاوت اثرگذاری در گروههای سنی مختلف
تکنولوژیهای جدید و آینده Gamification
آینده بازیوار سازی با عرضه تکنولوژیهای جدید چیزی فراتر از تصور ما و فقط امتیازها و پاداشها به شمار میرود. تکنولوژی هایی که حتی مرز میان دنیای واقعی و آموزش را از بین بردهاند. چند مورد از آنها دستگاه واقعیت مجازی (VR) و واقعیت افزوده (AR) هستند.
تصور کنید دانشجویان پزشکی به جای مطالعه کتابهای قطور به کمک این تکنولوژی بتوانند در یک اتاق عمل واقعی آموزش ببینند. این روش فوقالعاده مغز یادگیری را در دانشجوها تقویت میکند و قبل از اینکه در دنیای واقعی با موارد جدید روبهرو شوند، به این کمک این روش تجربیات خود را افزایش میدهند. به چنین راهکاری یادگیری عمیق بدون ریسک میگویند.
نقش هوش مصنوعی در گیمیفیکیشن آموزشی چیست؟
قطعا هوش مصنوعی همان مغز متفکر پشت نسل جدید گیمیفیکش به حساب میرود. هوش مصنوعی مسئله یک نسخه برای همه را حل کرده و به کمک دادهها و تحلیل رفتار لحظه به لحظه کاربران، مرحله آموزشی را شخصیسازی میکند.
AI در سه محور اصلی نقش کلیدی دارد:
- تنظیم پویای سختی: اینجا هوش مصنوعی تلاش میکند تا کاربر را در جریان بازی نگه دارد. مثلا اگر درس برایتان سخت باشد آن را آسانتر میکند. یا اگر سطح شما بالاتر باشد، چالشهای سختتری برایتان فعال میشود.
- شخصیسازی مسیر یادگیری: AI براساس علایق و نقات ضعف شما؛ داستان ها و ماموریتهای بازی را تغییر میدهد.
- بازخورد هوشمند: به جای اینکه درجواب شما کلمات”درست” یا “غلط” استفاده شود، هوش مصنوعی مانند یک مربی و منتور حرفهای اشتباهات شما را تحلیل میکند و تمریناتی برای اصلاح آنها ارائه میدهد.
جمعبندی
آموزش بازی وار علاوه بر روشی نوین برای یادگیری، پلی میان سرگرمی و یادگیری است. اگر به دنبال یادگیری مهارت های خاص به شکلی تعاملی و بازیوار هستید، دورههای هرمس مانند دورههای آموزش زبان تجربهای متفاوت برای شما خواهند بود.
چه امتیازی به این مقاله می دهید؟
دیدگاهتان را بنویسید