هرمس علم گستر آیریک
مهارتهای نرم به انگلیسی soft skills و بهطور کلی یعنی «ویژگیهای شخصیتی، رفتاری و ارتباطی فرد که امکان تعامل مؤثر با دیگران را فراهم میآورد. نظریههای مختلفی درباره چیستی و چگونگی مهارتهای نرم وجود دارد. وقتی تاریخچه مهارت های نرم را بررسی میکنیم متوجه می شویم که نخستینبار در دهه ۱۹۷۰ برای توصیف مهارتهای غیر فنی معرفی شد و به مرور دستهبندی آن گستردهتر گردید. مهارت نرم معمولا در قالب رفتارهای اجتماعی، نگرشهای ارتباطی و توانمندیهای بینفردی تعریف میشود.
ما در این مقاله قصد داریم اصول بنیادین مهارت نرم مانند چیستی و چگونگی مهارت ها همچنین فایده یادگیری آن را با جزئیات کامل ” از سنین کودکی تا دوران اشتغال ” به شما توضیح دهیم.
ابتدا؛ مهارت نرم Soft Skills چیست و تفاوت آن با مهارت سخت
می خواهیم این بخش را با یک تعریف علمی ادامه دهیم. در این ادبیات در واقع، مهارتهای نرم (Soft Skills) به مجموعهای از شایستگیهای رفتاری، اجتماعی و شناختی گفته میشود که بر کیفیت تعامل انسان با دیگران و محیط کار اثر میگذارد.
مهارت نرم یعنی اینکه فرد بتواند بهصورت مؤثر با دیگران ارتباط موثری داشته باشد. همچنین هنر مدیریت هیجان خود و سایرین در واقع جزو یکی از مهارت های مهم در این حیطه است. اگر یک فرد بتواند در مواجهه با تغییرات و تنشها انعطافپذیر باشد و مسائل بینفردی را به نحو عقلانی و مبتنی بر همکاری حل کند؛ در واقع همیشه یک برگ برنده در دست دارد.
فایده مهارت های نرم در کسب و کار امروزی
امروزه موارد مهمی مثل توانایی گوش دادن فعال، همدلی، حل تعارض، سازگاری مهم ترین مهارت های فردی برای کارکنان یک سازمان در نظر گرفته میشود.
از طرفی وقتی ما به مهارتهای سخت اشاره میکنیم، منظور در واقع همان دانشی است که از طریق یادگیری بدست میآید و دقیقا قابل سنجش است . مثلاً تسلط بر یک ابزار فنی، برنامهنویسی، تحلیل داده، زبان خارجی، حسابداری و غیره در واقع مهم ترین مهارتهای سخت است.
تفاوت ها و شباهت ها
تفاوت مهارت سخت و نرم چیست؟! وجه تمایز این دو شامل ماهیت آن است. مواردی مانند غیرقابلاندازهگیری بودن ( یا اندازه گیری سخت ) وابستگی به رفتار و قابلیت تعمیم به موقعیتهای مختلف برای مهارت نرم در نظر گرفته میشود. اما مواردی مثل تخصصی بودن در حوزه خاص برای مهارت سخت لحاظ می گردد. در نظر داشته باشید که نحوه ارزیابی عملکرد در این دو موضوع متفاوتی است:
• مهارت های سخت با متریک های کمی ارزیابی می شود.
• مهارت های نرم از طریق متریک های کیفی اندازه گرفته میشود.
به گفته پژوهشگران می توان گفت که بهترین مهارتهای نرم شامل ارتباط مؤثر (communication)، همدلی و هوش هیجانی (empathy / emotional intelligence) و حل مسئله (problem-solving) است.
چراباید مهارت نرم را یاد بگیریم
به این نکته توجه داشته باشید که در نظریه مهارتهای شناختی سطح بالا (Higher-order thinking skills)، تأکید میشود که مهارتهای نرم با این مهارتها همپوشانی دارند و باید آنها را جدی گرفت.
اگر به دنبال اهمیت و فایده یادگیری مهارتهای نرم هستید؛ یادگیری مهارتهایی همچون موارد زیر را جدی بگیرید:
- ارتباط مؤثر effective communication سنگ بنای روابط کاری است.
- هوش هیجانی emotional intelligence برای ایجاد جریان از خوب به عالی
- حل مسئله و تفکر انتقادی problem-solving / critical thinking برای رقابت
- انعطافپذیری و تابآوری adaptability / resilience به منظور ادامه مسیر تا رسیدن به هدف
🟩 ۱. ارتباط مؤثر (Effective Communication)
ارتباط مؤثر یعنی توانایی انتقال افکار، احساسات و اطلاعات آن هم به گونهای که مخاطب بهدرستی مقصود شما را درک کند. این مخاطب ممکن است همکار، شریک عاطفی و یا مشتری شما باشد. مهارت هایی که ارتباط شما را موثر می کند شامل گوش دادن فعال، زبان بدن مناسب، انتخاب واژگان درست و تنظیم لحن متناسب با موقعیت است.
توانایی برقرار ارتباط موثر برای پست های شغلی مانند ” واحد بازاریابی و فروش ” بسیار اهمیت دارد . برای تقویت آن میتوانید تمرین گفتوگوهای روزمره هدفمند انجام دهید، بازخورد بگیرید و از روشهای آموزشی مانند بازی نقش Role-playing و تمرینهای شنیداری استفاده کنید. تقویت این مهارت حتی برای بهبود روابط فردی و اجتماعی شما بسیار موثر است. توصیه می کنم کتاب ” چگونه با هرکسی صحبت کنیم ” را حتما بخوانید.
🟩 ۲. هوش هیجانی (Emotional Intelligence)
وقتی ما بتوانیم احساسات خود را و دیگران را بشناسیم و آن را کنترل کنیم در واقع ما هوش هیجانی قوی داریم. این مهارت در واقع پایه مهمی برای همکاری و تصمیمگیری مؤثر محسوب میشود. هوش هیجانی را می توان با تمرین خودآگاهی self-awareness ، یادگیری همدلی، و کنترل واکنشهای هیجانی در موقعیتهای تنشزا پرورش داد. مثلاً می توانید از دفتر ثبت احساسات روزانه یا تمرینات تنفس آگاهانه استفاده کنید.
🟩 ۳. حل مسئله و تفکر انتقادی (Problem-Solving / Critical Thinking)
بر اساس پژوهشهای دانشگاه هاروارد و همچنین تحقیقات انجام شده توسط Facione مشخص شد که مهارتهای تفکر انتقادی شامل: تحلیل، استنتاج، ارزیابی و توضیح است. مهارت های تعریف شده در دامنه ” توانایی حل مسئله و قدرت تفکر انتقادی ” بهطور مستقیم با تصمیمگیری استراتژیک در سازمانها ارتباط دارد. همچنین سایر ابعاد مهم این مهارت شامل توانایی تحلیل موقعیتها، تشخیص دلایل اصلی مشکلات و ارائه راهحلهای منطقی و خلاقانه است.
برای توسعه مهارت در حل مسئله و بهبود تفکر انتقادی میتوان از روشهایی مثل تفکر ساختاریافته و مدل PDCA (برنامهریزی، انجام، بررسی، اقدام) استفاده کرد. همچنین با مطالعه موردی “Case Study” و بازیهای فکری، به صورت شگفت انگیزی می توان ذهن تحلیلی را تقویت نمود.
• این مورد در شغل هایی که با حل مسئله سر و کار دارند بسیار حائز اهمیت است.
• اگر سازمان شما به این فرایند وابسته است در دوره های مدیریت استراتژیک شرکت کنید.
🟩 ۴. انعطافپذیری و تابآوری (Adaptability / Resilience)
انعطاف پذیری و تاب آوری در واقع جزو مهارت های مورد نیاز پرسنل است. اولا انعطافپذیری به توانایی سازگاری با تغییرات و شرایط جدید اشاره دارد. ثانیا تابآوری یعنی توانایی بازگشت از موقعیتهای دشوار بدون از دست دادن انگیزه!
این دو مورد برای پرسنل جدید بسیار ضرورت دارد. حتی پرسنل قدیمی نسبت به کارکنان جدید با هوش هیجانی بالا معمولا بخاطر دلایلی مانند فرسودگی شغلی دچار عدم انعطاف پذیری و تاب آوری کمتر شوند.
راه حل چیست ؟ میتوان با پذیرش بازخوردها، تمریناتی مثل؛ تغییر در عادتهای کوچک روزمره و خصوصا با مشارکت در محیطهای جدید (مثل کارگاهها یا تیمهای چندوظیفهای) این مهارت را تقویت کرد.
🟩 ۵. کار تیمی (Teamwork / Collaboration)
کار تیمی در واقع یعنی همکاری با دیگران برای دستیابی به هدف مشترک. البته این نیز چارچوب و نظم مشخصی دارد. مهم قواعد کار تیمی شامل تقسیم مسئولیتها و احترام به نظرات مختلف است. اما باید اصول و قواعد اثبات شده در اولویت باشد.
- پرورش روحیه کار تیمی از طریق شرکت در پروژههای گروهی را جدی بگیرید.
- انجام فعالیتهای داوطلبانه یا کار در محیطهایی که نیاز به هماهنگی دارد بسیار اهمیت دارد.
- گوش دادن فعال و پذیرش اختلافنظرها در تیم را در خود پرورش دهید.
پرورش روحیه انعطاف پذیر و منطقگرا مهم ترین مهارت نرمی است که باید یادبگیرید. ایجاد تعادل در این دو منجر به پذیرش شما در تیم های بزرگ و کسب و کارهای مهم و معتبر خواهد شد.
🟩 ۶. رهبری (Leadership / Influencing Others)
رهبری به طور کلی به معنای توانایی هدایت و الهامبخشی به دیگران است. اصول رهبری سازمانی در واقع مهم ترین مهارت نرم برای کارکنان تاثیر گذار خصوصا مدیران آن سازمان است. روحیه رهبری باعث میشود یک اتحاد اثربخش برای رسیدن به اهداف شکل گرفته و چشم اندازها محقق گردد.
آیا شما یک مدیر و یا صاحب کسب و کار هستید؟! پس باید برای یادگیری اصل و و قواعد از تمرین مسئولیتپذیری در کارهای کوچک شروع کرد، بازخورد گرفت و سبکهای مختلف رهبری را مطالعه و تجربه کرد.
🟩 ۷. مدیریت زمان و اولویتبندی (Time Management / Prioritization)
مدیریت زمان یعنی استفاده بهینه از زمان برای انجام کارهای مهمتر با بیشترین بازده! این ساده ترین تعریف از مدیریت زمان است. به طور کلی میتوان با ایجاد فهرستی از وظایف روزانه، استفاده از تکنیک پومودورو Pomodoro ، و تنظیم اهداف در واقع این مهارت را تقویت کرد.
بهتر است مدل اسمارت را یاد بگیرید تا در این مهارت حرفه ای شوید. مدیریت زمان در واقع مهارتی است که حتی زندگی شخصی شما را دگرگون خواهد کرد. مدیریت زمان باعث می شود در کسب و کار ، یادگیری و ایجاد ارتباطات پایدار با دیگران عملکرد مناسبی داشته باشید.
- SMART یعنی مشخص، قابل اندازهگیری، دستیافتنی، مرتبط، زماندار
با توجه به اهمیت و بررسی ” انواع مهارت های نرم ” ما به یک نتیجه مهم می رسیم؛ این مهارت ها در واقع یک مزیت رقابتی عادلانه به شمار می رود. حالا ادامه مطلب را بخوانید تا درباره این موضوع بیشتر بدانید.
مهارت های نرم یعنی بهترین مزیت رقابتی!
داشتن مزیت رقابتی برای نقش های فردی و اجتماعی مفید است. تصور کنید شما در مدیریت وظایف روزانه خود چه از نظر شخصی ، تحصیلی و یا حتی کاری مشکل دارید. با یادگیری مدیریت زمان که یکی از مهم ترین مهارت های نرم است در واقع می توانید اوضاع کارهای شخصی و حتی سیکل کاری خود را بهبود دهید.
• یادگیری مهارت های نرم واقعا ضرورت دارد و یک پتانسیل در نظر گرفته می شود.
• مهارت های کلیدی حتی اهرم رشدی برای بهبود شرایط فردی و اوضاع اجتماعی شماست.
کاربرد مهارت نرم در زندگی فردی و اجتماعی
شاید از خودتان بپرسید که توجه کردن به موضوعی مثل مهارت های نرم چه ضرورتی دارد؟ آیا لیست مهارت های نرم صرفا یک بروکراسی اداری برای سازمان های بزرگی است که منابع انسانی آن را برنامه ریزی می کند؟؟!
باید بگویم خیر و مهارت نرم صرفا یک تشریفات سازمانی نیست! هرچه کارها آسانتر می شود رقابت ها نیز بیشتر خواهد شد. برای موفقیت در کسب و کار و زندگی می بایست مهارت های نرم را خصوصا از طریق یادگیری فعال در خود تقویت کنید.
امروزه تقریبا کار و زندگی مردم با یکدیگر گره خورده است. یک فرد ماهر در هر دو بعد مهارتی می تواند هم در روابط شخصی خودش موفق باشد و هم می تواند در برنامه ریزی و اجرای شغل خود عملکرد موفقیت آمیزی داشته باشد.
آیا برتری شغلی دارد؟!
مهارتهای نرم امروزه بهعنوان یکی از شاخصهای اصلی در مدلهای شایستگی منابع انسانی شناخته میشوند و در فرآیندهایی نظیر ارزیابی عملکرد، آموزش ضمن خدمت و جانشینپروری مدیران بهطور مستقیم مورد استفاده قرار میگیرند. به بیان دیگر، منابع انسانی مدرن، مهارتهای نرم را نه صرفاً ویژگی شخصیتی بلکه یک دارایی سازمانی قابل توسعه و سنجش تلقی میکند.
بیشتر برای چه کسانی مناسب است؟!
یادگیری مهارتهایی مانند هوش هیجانی (Emotional Intelligence) و یا شیوه مدیریت زمان (Time Management) که جز اولویتهای جدی در مهارتهای نرم است، سبب میگردد اولاً در مدیریت کارهای شخصی به یک قدرت باورنکردنی دست پیدا کنید. پس از آن میتوانید این پتانسیل را برای مدیریت کسبوکار و بهره وری بیشتر در زمینههای تجاری تقویت کنید.
پس در واقع به جرات میتوان گفت توجه به این اصول نه تنها برای بهبود اوضاع زندگی شخصی مفید است بلکه تکیهگاهی قدرتمند برای دستیابی به موفقیت شغلی به شمار میرود. این نکته ویژه را در نظر داشته باشید که توجه داشتن به مهارتهای نرم در واقع یکی از قدرتمندترین پتانسیلها برای مدیران است.
- همانطور که دانیل گلمن (Daniel Goleman) میگوید: «در موفقیت شغلی و رهبری مؤثر، سهم هوش هیجانی بسیار بیشتر از IQ است» و میتوان این را بهعنوان سندی برای جدی گرفتن این موضوع برای مدیران در نظر گرفت.
مهارت های نرم در محیط کار چیست؟!
امروزه صرف داشتن تخصص نمی توان موقعیت شغلی مدنظر خود را پیدا کرد یا حفظ نمود. از طرفی باید لیست مهارت های نرم برای موقعیت های شغلی را جدی بگیریم. این شامل اصول هفتگانه مهارت نرم در محیط کاری است.
- ارتباط مؤثر به طور کلی شبیه آن چیزی است که در بالا گفتیم.
- تقویت مهارت در کار تیمی مهم ترین رکن برای تاب آوری است.
- هوش هیجانی را یاد بگیریم و در جلسات کاری اولویت قرار دهیم.
- حل مسئله برای مواقع استراتژیک و چالش ها بسیار مهم است.
- سازگاری مهم ترین عامل پایداری است.
- رهبری برای مدیران اهمیت دارد.
- مدیریت زمان باعث افزایش بهره وری شغلی می شود.
لازم است این مهارتها را برای موفقیت شغلی و ارتقای عملکرد فردی در نظر گرفت و اگر در آن کاستی دیده میشود، باید این موارد را از طریق شرکت در دوره های آموزشی مرتبط تقویت نمود.
- توانایی برقراری ارتباط مؤثر و حل مسئله دو مهارت جدی برای رشد در شرایط شغلی مختلف هستند.
چطور یاد بگیریم؟
بهترین دورههای آموزشی برای تقویت مهارتهای نرم شامل دورههای زیر میباشند:
• دوره تفکر انتقادی و تصمیمگیری تحلیلی (HarvardX – Critical Thinking & Problem Solving)
• دوره هوش هیجانی و خودمدیریتی (Yale University – Emotional Intelligence at Work)
• کارگاه مهارتهای ارتباطی و مذاکره (LinkedIn Learning / Coursera)
• دوره رهبری تحولآفرین (Transformational Leadership – Stanford Online)
معرفی کتاب برای تقویت مهارت نرم
جالب است بدانید حتی این موضوع برای کودکان نیز اهمیت دارد. پس اجازه دهید ابتدا با معرفی کتاب مهارتهای نرم برای کودکان شروع کنیم:
1. کتاب “مهارتهای زندگی برای کودکان” نوشته Adele Faber & Elaine Mazlish (نویسندگان کتاب معروف How to Talk So Kids Will Listen)
سپس برای بزرگسالان کتابهای زیر پیشنهاد میشود:
- کتاب “Emotional Intelligence 2.0” اثر Travis Bradberry و Jean Greaves
- کتاب “Soft Skills: The Software Developer’s Life Manual” اثر John Sonmez ویژه توسعه دهندگان نرم افزار
- کتاب “چگونه با هرکسی صحبت کنیم” اثر Leil Lowndes
🇮🇷 ۵ کتاب برتر ایرانی یا ترجمهشده به فارسی
- 1. مهارتهای نرم – سیندی ریمن، ترجمه شیدا سرمدی
📍 انتشارات: آموخته | موجود در فیدیبو و طاقچه
➤ مرجع جامع در شناخت و تقویت مهارتهای نرم فردی و شغلی. - 2. هوش هیجانی در کار – دانیل گلمن، ترجمه فرشید قهرمانی
📍 انتشارات: میلکان | موجود در فیدیبو
➤ تمرکز بر کاربرد هوش هیجانی در ارتباطات و رهبری سازمانی. - 3. هفت عادت مردمان مؤثر – استیفن آر. کاوی، ترجمه گیتی خوشدل
📍 انتشارات: هامون | موجود در فیدیبو و طاقچه
➤ از پرخوانندهترین کتابهای توسعه فردی و مهارتهای بینفردی. - 4. چگونه با هرکسی صحبت کنیم – لیل لوندز، ترجمه فرناز فرود
- 5. مهارتهای نرم برای بهبود عملکرد فردی و سازمانی – مهدی بصیری و ثریا رفعتی خسروشاهی
چه امتیازی به این مقاله می دهید؟
دیدگاهتان را بنویسید